Klooster Ter Apel is het enige middeleeuwse plattelandsklooster van Nederland dat nog grotendeels overeind staat. Het complex werd in 1465 gesticht door de Kruisheren uit het nabijgelegen klooster Bentlage bij Rheine, en ligt in het dorp Ter Apel in Westerwolde.
Van de oorspronkelijk vier vleugels rond de kloostergang zijn er drie op de begane grond bewaard gebleven. De zuidvleugel bevat de kerk, die nog altijd als protestantse kerk in gebruik is, de oostvleugel de kapittelzaal en de sacristie, en de noordvleugel het refectorium (nu een café), de kelder en de voormalige kamers van de subprior en de prior.
In de gebouwen is een museum ingericht over de geschiedenis van het klooster, de kerkgeschiedenis en religieuze kunst, aangevuld met twee galeries voor hedendaagse kunst. Het scriptorium toont boeken en manuscripten en er is een glas-in-loodatelier te bezichtigen.
De middeleeuwse kloostertuin is niet in de oorspronkelijke vorm bewaard gebleven, maar is vervangen door een kruidentuin op dezelfde plek. Jaarlijks vindt er bij het klooster een middeleeuws festival plaats.
Geschiedenis van Klooster Ter Apel
In 1464 schonk Jacobus Wiltingh, pastoor in Garrelsweer en vicaris in Loppersum, zijn nederzetting Apell aan de Orde van het Heilig Kruis, op voorwaarde dat er een klooster zou worden gebouwd. In mei 1465 aanvaardde het Generaal Kapittel van de Kruisheren deze schenking, en kreeg het nieuwe klooster de naam Novae Domus Lucis.
De bouw van het klooster, naar het middeleeuwse grondplan van het moederklooster in Bentlage, liep van 1465 tot 1561.
In 1593 werd het gebied veroverd door Willem Lodewijk van Nassau-Dillenburg. Het klooster bleef als gebouw behouden doordat de abt zich tot het protestantisme bekeerde, en kwam daarna in handen van de stad Groningen.
Na 1600 kreeg het klooster te maken met stormschade, brand en hoge onderhoudskosten. De westgevel werd na 1755 afgebroken, en in 1834 en 1837 verdwenen ook de bovenverdieping en de vervallen kerkgewelven.
Tussen 1930 en 1933 werd het klooster gerestaureerd onder leiding van stadsingenieur De Vos Nederveen Cappel. In 2000-2001 kwam er een nieuwe westvleugel naar ontwerp van de Deense architect Johannes Exner, en in 2007-2008 volgden verdere renovaties, deels gefinancierd door de Europese Unie.
Veelgestelde vragen over Klooster Ter Apel
Wanneer is Klooster Ter Apel gesticht?
Het klooster werd in 1465 gesticht door de Kruisheren, op grond die in 1464 was geschonken door pastoor Jacobus Wiltingh.
Is Klooster Ter Apel het enige bewaarde middeleeuwse klooster van Nederland?
Het is het enige middeleeuwse plattelandsklooster van Nederland dat nog grotendeels overeind staat.
Wordt de kerk van het klooster nog gebruikt?
Ja, de kerk in de zuidvleugel is nog altijd in gebruik als protestantse kerk.
Wat is er te zien in het klooster?
Een museum over kloostergeschiedenis, kerkgeschiedenis en religieuze kunst, twee galeries voor hedendaagse kunst, het scriptorium en een glas-in-loodatelier.
Waar ligt Klooster Ter Apel?
In het dorp Ter Apel, gemeente Westerwolde.