Landgoed Nienoord bij Leek bestaat al sinds de 16e eeuw en is al generaties lang verbonden met de Groninger adel. Het huidige gebouw op het landgoed huisvest het Nationaal Rijtuigmuseum, met een collectie koetsen en sleden uit de 18e, 19e en 20e eeuw.
De eerste borg op deze plek, 't Huis de Nyenoort, werd in 1525 gebouwd door Wigbold van Ewsum. In de loop van de eeuwen is het complex meermaals beschadigd en herbouwd; het gebouw dat nu op het landgoed staat, is een villa uit 1884 in art nouveau- en neoclassicistische stijl, gebouwd in opdracht van Johan Æmilius Abraham van Panhuys, na eerdere branden in 1846 en 1850 aan de oorspronkelijke borg.
Behalve de rijtuigencollectie toont het museum ook de geschiedenis van de borg en de families die er woonden, onder meer via de vaste presentatie "Verborgen Verhalen" op de bovenverdieping.
In de tuin van het landgoed staat een schelpengrot, een tuinpaviljoen waarvan de koepel van binnen is bekleed met schelpen. Over de herkomst van deze versiering bestaat geen eenduidig historisch bewijs; verschillende overleveringen, waaronder een volksverhaal over een nieuwsgierige dienstmeid, doen er de ronde over.
Geschiedenis van Landgoed Nienoord
De borg Nienoord werd in 1525 gebouwd door Wigbold van Ewsum, als 't Huis de Nyenoort. De familie Van Ewsum kwam oorspronkelijk van de borg Ewsum bij Middelstum.
Tijdens de Tachtigjarige Oorlog werd de borg korte tijd door Spaanse troepen ingenomen, maar door mannen van Van Ewsum heroverd. In 1672, tijdens het Rampjaar, werd Nienoord deels verwoest door troepen uit Münster.
Vanaf 1693 kwam de borg via een huwelijk in handen van de graven Von Inn- und Knyphausen. In 1846 ging bij een brand de bovenverdieping verloren; in 1850 brandden de oranjerie en de koetshuizen af.
In 1884 liet Johan Æmilius Abraham van Panhuys, die het landgoed had aangekocht, een kleinere villa bouwen in art nouveau- en neoclassicistische stijl, naar ontwerp van de Groningse architect J. Maris. Van de oudere borg herinnert op het landgoed nog maar weinig; het 18e-eeuwse toegangshek is een van de schaarse overgebleven sporen.
Sinds 1958 is op het landgoed het Nationaal Rijtuigmuseum gevestigd, dat sindsdien is uitgegroeid tot de huidige combinatie van borggeschiedenis en rijtuigencollectie.
Veelgestelde vragen over Landgoed Nienoord
Wat is Landgoed Nienoord?
Een landgoed bij Leek met een villa uit 1884 op de plek van een oudere borg uit 1525, waar sinds 1958 het Nationaal Rijtuigmuseum is gevestigd.
Is het huidige gebouw nog de originele 16e-eeuwse borg?
Nee. De oorspronkelijke borg uit 1525 is na branden in 1846 en 1850 grotendeels verdwenen; het huidige gebouw is een villa uit 1884.
Wat is er te zien in het Nationaal Rijtuigmuseum?
Een collectie koetsen en sleden uit de 18e, 19e en 20e eeuw, aangevuld met de geschiedenis van de borg en de bewonende families.
Wat is de schelpengrot bij Nienoord?
Een tuinpaviljoen in de tuin van het landgoed, met een koepel die van binnen met schelpen is bekleed. De exacte herkomst van die versiering is niet met zekerheid vastgesteld.
Waar ligt Landgoed Nienoord?
Aan Nienoord 1 in Leek, gemeente Westerkwartier.